Denken wat je wil, zeggen wat je denkt

We vinden het tegenwoordig heel normaal dat iedereen denkt en zegt wat hij of zij wil, zonder dat de overheid ons daarin beperkingen oplegt. Dat is niet altijd en overal zo geweest.

Zelfs in het tolerante Nederland van de Gouden Eeuw kon je beter niet te koop lopen met afwijkende meningen. Wie dat toch deed, riskeerde gevangenisstraf of erger. De Nederlandse filosoof Benedictus de Spinoza besefte dat filosofie en wetenschap in zo’n benauwd klimaat niet konden gedijen. Anders dan zijn tijdgenoten vond hij dat vrede en rust pas mogelijk zijn als mensen mogen denken en zeggen wat ze willen. Volgens hem was onderdrukking zinloos, omdat gedachten zich niet laten dwingen. Bovendien veroorzaakt de vervolging van andersdenkenden angst, haat en verdeeldheid. Spinoza heeft zijn opvattingen uiteengezet in het 'Theologisch-politiek traktaat' (1670). Dit boek werd verboden en de filosoof zelf is lange tijd verguisd. In de samenleving van nu gelden vrijheid van geweten, godsdienst, denken en meningsuiting als fundamentele rechten. Het werk van filosofen als Spinoza heeft daar mede aan bijgedragen.