We wisten het ook niet, toch?

Er is waarschijnlijk geen periode uit de Nederlandse geschiedenis waarover zoveel is geschreven als over de periode 1940-1945: de Tweede Wereldoorlog.

Toch is lang niet alles bekend over wat er tijdens de Duitse bezetting gebeurde. Pas de laatste jaren dringt het besef door dat de Duitse bezetter tamelijk succesvol was met het bereiken van zijn doelstellingen in Nederland in vergelijking met andere West-Europese gebieden. Betrekkelijk veel Nederlandse mannen werkten min of meer gedwongen mee aan de 'Arbeidseinsatz' in Duitsland. De economische samenwerking liep zeker in het begin goed en er meldden zich relatief veel Nederlandse vrijwilligers bij de Waffen-SS om aan het oostfront tegen de Russen te vechten. Het meest droevige en opmerkelijke is, dat van de Nederlandse Joden slechts 20 tot 25 % de oorlog heeft overleefd, terwijl in Frankrijk 75% van de Joden er in slaagde om te overleven.

Voor de hand liggende verklaringen als dat de bevolking antisemitisch zou zijn en de regering pro-Duits gaan hier niet op. De bevolking van Frankrijk was sterker antisemitisch en de Vichy-regering was ronduit pro-Duits, terwijl dat niet gezegd kan worden van de Nederlandse regering in ballingschap. We moeten dus zoeken naar goede verklaringen. Sommige zaken zijn nog onbekend. Zo weten we niet wat de 'gewone' Nederlanders en de ambtenaren afwisten van het lot van de Joden. En al wisten ze iets, wanneer in de oorlog was dat dan?