(On)verstaanbaar

We kunnen alleen iets herkennen als we het kennen. Dat geldt ook voor woorden. Een volwassen mens met een behoorlijke schoolopleiding kent meer dan honderdduizend woorden. Als iemand plotseling 'olifant' roept, weten omstanders in het algemeen onmiddellijk waar het over gaat. Kennelijk kan een luisteraar snel de juiste keuze maken uit meer dan honderdduizend mogelijkheden. Hoe werkt dat proces van woordherkenning?

We weten dat de snelheid van signalen die zich voortplanten in het menselijk zenuwstelsel buitengewoon laag is vergeleken met snelheid van signalen in computers. Waarom kunnen mensen dan toch makkelijker, sneller, en zorgvuldiger gesproken woorden verstaan dan computers?
Het is niet zo dat in ons hoofd alle klankvormen van woorden één voor één met het binnenkomend geluid worden vergeleken. Dat zou veel te lang duren. We nemen aan dat alle klankvormen in ons hoofd tegelijk en voortdurend met het geluid worden vergeleken. Iedere keer als een klankvorm past bij het geluid, wordt deze klankvorm actiever. Als het volgend stukje geluid in strijd is met de klankvorm gaat deze weer 'slapen'. De klankvorm die het meest actief wordt en waarvoor geen strijdige informatie binnenkomt wint de race en wordt herkend.

Dit roept nog meer vragen op. Kun je woorden herkennen voordat ze helemaal geklonken hebben? Zijn korte of juist lange woorden makkelijker te herkennen? Kan de betekenis van het voorafgaande helpen een gesproken woord te verstaan? Kan de betekenis al effect hebben voordat het woord begint te klinken? Wat doen we met woorden die verstopt zitten in woorden?