Een cynische blik op sentimentalisme

Van menig boek, film of tv-programma wordt tegenwoordig al snel gezegd dat het sentimenteel is. Maar wat bedoelen we daar nu eigenlijk mee? Waar komt de term 'sentimenteel' vandaan? En heeft de tem altijd een negatieve betekenis?

In de 18de eeuw was sentimentaliteit volkomen respectabel. Het sloot aan bij een filosofische stroming die geloofde dat de mens van nature goed was. Die goedheid uitte zich vooral in gevoelens van tederheid en medelijden. Deze stroming was een reactie op de cynische ideeën van de 17de-eeuwse Engelse denker Thomas Hobbes, die juist vond dat de mens van nature was geneigd het slechte te doen. Het boek dat een grote bestseller werd en sentimentele ideeën over heel Europa verspreidde, is Laurence Sternes A Sentimental Journey (1768). Dit boek is een fictief reisverslag waarin een wat eigenaardige Engelse dominee vertelt over zijn avonturen, en vooral over zijn gevoelens, tijdens een reis naar Frankrijk. Er bestaat echter ook een exemplaar van dat boek waarin een tijdgenoot zijn commentaar in de kantlijn heeft gekrabbeld. Daaruit blijkt dat hij het juist zag als een bijzonder cynisch handboek der verleidingskunst, waarin Sterne de draak steekt met illusies over de natuurlijke goedheid van de mens.

Wat zegt het commentaar van zo'n lezer over Sterne? Heeft die lezer gelijk, of is hij gewoon bezig het boek op een perverse manier opzettelijk verkeerd te lezen? Is er eigenlijk wel een enkele juiste manier om een tekst te lezen?