Utrechtse geowetenschappers kunnen sinds 29 maart 2006 een tsunami en een superstorm veroorzaken. Die middag nam de faculteit Geowetenschappen twee nieuwe bassins in gebruik, waarmee deze natuurfenomenen nagebootst kunnen worden. Studenten kunnen experimenten gaan doen voor hun studies naar natuurrampen en het gedrag van de Nederlandse kust en rivieren. De opstelling is uniek, omdat verschillende waterrampen gecombineerd kunnen worden, zoals een tsunami en een rivieroverstroming.

Meetgoot
In het eerste bassin (13 meter lang en 2 meter hoog), de zogenaamde meetgoot, kunnen tegelijkertijd stroming en golven worden opgewekt over beddingen van modder, zand of grind. Dat kan op de schaal van een zandbank tot een complete rivierdelta. Met meetinstrumenten voor stroming en sedimentbeweging kunnen studenten en onderzoekers gegevens verzamelen voor analyses en modellen.

Modderlawine
Met het tweede bassin (2x2x1 meter) kan de stabiliteit van hellingen bestudeerd worden. Een catastrofale modderlawine kan worden nagebootst door een helling van zand en klei te beregenen totdat deze bezwijkt. Videoapparatuur en meetinstrumenten houden de helling dag en nacht scherp in de gaten. Er is nog veel onbekend over de overgang van zogenaamde hellinginstabiliteit naar een modderlawine. Maar dit levert wel enorme gevaren op, zoals begin 2006 bleek na de aardverschuiving op het eiland Leyte in de Filipijnen. Daarbij kwam een grote modderstroom op gang waaronder zo’n 1800 mensen bedolven raakten.

Aanvalsmethode
De nieuwe combinatie van experimenteel onderzoek en expertise in natuurkundige metingen en modellering is uniek in Nederland. Geowetenschapper Maarten Kleinhans: “Tot nu toe werkten we vooral met veldmetingen en modellen. Nu hebben we met experimenten een extra aanvalsmethode om de natuur beter te begrijpen. We halen alles uit de kast om de natuur beter te begrijpen, met de experimenten kunnen we situaties bestuderen die we in de natuur liever niet zien gebeuren. Bovendien krijgen studenten bij experimenten vaak inzicht dat niet uit de boeken kan worden verkregen.” De bassins zullen vooral gebruikt worden voor onderwijs, maar ook voor onderzoek ter ondersteuning van veldwerken.


Vragen

• Wat is een tsunami precies?
• Hoe wordt de modderlawine onderzocht? En waardoor ontstaat zo’n lawine?
• Wat hebben onderzoekers en studenten eraan dat ze deze natuurrampen kunnen nabootsen?

De Volkskrant heeft een filmpje over de tsunami gepubliceerd.